Gazeteci, Okur, Yazar İşleri

Zayi: Umutsuz bir roman

MEHMET ALTUN/ AKŞAM KİTAP

Kendi yarattığı cehennemi görmezden gelen riyakarlıkların toplumudur, Türkiye toplumu. Doktrinsiz ve metaforsuz yaşarken, kendine ille de travmalar yaratmakta üstüne yoktur. Bu toplumun gelenekleri, kendine acılar yaratan bir pınar gibi işler. Daima ince ince sızar. Büyük bir sükunetle ama asla vazgeçmeyen bir sadizmle kendini kanatır.

Bütün katmanlarını literatürde olmayan sarsıntılarla kerelerce kanırtıp, kerelerce inciterek sürekli acılar çoğaltan bir zulümler coğrafyası adeta… Daima çocuklarını yemiş, toprağını sömürmüş, tarihini tahrip etmiş bir modeldir burası. Garip olan, bunu tekrar etmekten de imtina etmez, geri durmaz oluşudur.
Bu toplumda iktidarlar da iktidar adayları da siyaset biliminin hiçbir erdeminden nasiplenmemiş, tamamı o erdemin asla ve kat’a kabul etmeyeceği çıkar politikalarının en amansız projelerini üretmiştir. Bunun içindir ki, iktidarlar daima seleflerinin taklidi olmuş, vaatlerinin adı değişse de iktidar olunduğunda daima devletin kendisine dönüşmüş, hiç durmadan aşılmaz duvarlarla çevrilmiş ve hukukla kalkanlar kuşanmış bir sistemin ve onun sınırlarını çizdiği görünmez değerlerin, politikaların uygulayıcısı olmuştur. Üstelik bu iktidar kavgası daima iki tribünlü bir arenanın karşı tribünleri gibidir. Meydana çıkan kahramanlardan hangisi daha mahirse onun taraftarı olan tribünün sesi daha gür çıkmıştır. Halbuki özde ne taraftar değişmiştir, ne taraftarlığın kriterleri ne de oyun kurucuların hedef ve amaçları. Bu nedenle hiç kimse arenanın dışını, kale arkasını, dışarıda kalmış olanı merak etmemiş, her biri kuyruk sırasındaki seyirci adayının gönlünü almak için yırtınıp durmuştur. Yani ötekisi daima öteki olan bir toplumdur burası.
Rum’u hep Rum, Kürt’ü daima Kürt, Ermeni’si hep Ermeni… Solcusu, eşcinseli, yoksulu, işçisi, Alevi’si, komünisti, dindarı hep aynı, hep öteki, hep itilmiş, hep horlanmıştır. Asiller beyazdır burada. Onlar renksiz, ideolojisiz ve lakin buranın yegane sahipleridirler. Onlar kendi aralarında iktidarı bölüşürler, bazen tepişseler de daima birleşecekleri kadim sırları bulunur, hiçbir ötekinin o sırlara vakıf olduğu görülmemiştir. O sırlar, asilleri bu toprakların, bu devletin, bu göğün, bu dağların ve denizlerin sahibi yapar. Bunun için ne sırlarını, ne iktidarlarını ötekilerle asla bölüşemezler. O sırlar, derin dehlizlerin en ışıksız, en sırlı odalarında saklanır. Bunun için ötekilerin düşleri hep en tatlı yerinde kesilmiş, uykuları en derin anında bölünmüştür.
ÖTEKİLERİN DÜNYASINDA KURULMUŞ BİR ROMAN
Bu yazı, bütün bu sancıların çıkmaz bir sokakta sahnelendiği, sancılı ötekilerin itilmiş dünyasında kurulmuş bir romanı haber vermek içindir. O roman, Sibel Oral’ın ‘Zayi’sidir.
Yazarın mülakatlarından birinde aktardığı şekliyle ‘Zayi’nin kahramanları ve içinde bulundukları mekan şöyledir: ‘… kırık dökük, tarihten yaralı evlerin içinde oturuyor romanın kahramanları… Karşılarında da bir mezarlığın üstüne yapılmış metruk, leş, yarım kalmış bir bina. Kat kat acı var, kıyım var, ah’lar var. Orası bizim 70- 80 yıllık tarihimiz, belki de daha fazlası… Faniler girmiyorlar çünkü orada kendi tarihleriyle yüzleşemedikleri için kendilerinden utanan insanlar var… Kanırttıkça kötü bir koku çıkacak, çok belli’ diyor ve ekliyor Sibel Oral, ‘… Eminim ki onların da tüm bu olanlarda payı var.’
Ülke gerçeklerinin referans olarak alındığı ‘Zayi’de, ülke açısından içinde bulunulan durum, genel anlamda bir çıkmaz sokağa benzetiliyor. Büyük bir ironiyle işlenen konular da kendi ritmi içinde belirsizlikler, bulanıklıklar ve iç hesaplaşmalarla zuhur etmektedir. Bunun için resmin tamamında bir matem ve kasvet sezilmekte, gökyüzü hep gri bir solgunluğun altında durmaktadır. Zira o çıkmaz sokakta yaralılar var, terk edilmişler, Ermeniler, Rumlar, eşcinseller, kendi zorlama kimliğini bir türlü benimseyememiş asiller, komünistler ve diğerleri… Yani o çıkmaz sokak, bütün ötekilerin içinde bulunduğu, yaşlı, kadim ve acıklı terk edilmişliklerin, yorgun hikayelerin, yıpranmışlıkların, kimsesizliklerin sığınma evi olmuş. Bu hal, o sokağın kaderi gibidir. Her şey ve herkes bu gerçeğin parçasıdır ‘Zayi’de ve ziyadesiyle umutsuz ve trajik bir fotoğrafın içinde dururlar.
‘Zayi’, bu özellikleri nedeniyle okunması zor, kederi yüksek bir eser olarak duruyor karşımızda. Ancak o kadar gerçek bir çalışma ki, herkesin bildiği, ısrarla görmezden geldiği gerçeğin de ta kendisi olabilmiş. ‘Zayi’ bir Türkiye fotoğrafı gibidir. Eksiğiyle fazlasıyla bir Türkiye fotoğrafının izlerini taşımaktadır. Bizde uzun yıllardan beri olayların hareket merkezi daima etnik ve politik meseleler olmuştur. Bu meselelerle ilgili bitmek bilmeyen tahammülsüzlük, öteki olmanın, onu yaratmanın da en temel dayanağı olmuştur. Bu yanıyla kendi ülkesine, kendi tarihine, kendi toprağına, değerlerine, kendi toplumuna küsmüş, ona yabancılaşmış, susmuş o kadar çok insan var ki sayısını tahmin etmek bile imkansız. ‘Zayi’, işte bu insanların sadece küçük bir kısmının hikayesinden kesitler sunuyor. ‘Zayi’ de atmosfer boğucu olsa da ziyadesiyle gerçek ve yazarın başarılı ifade yeteneği sayesinde çıplak ve etkileyici bir tragedya havasına dönüşmüş. Bu yanıyla oldukça etkileyici, tahammülü yüksek okurun vazgeçemeyeceği türden bir eser olmuş.
KAHRAMANLARIN  HEPSİ KAYBOLMUŞ
Eser ortaya çıkarken yazarın ünlü sıkıntı ve kırılmalarımızdan beslendiği anlaşılmakta. ‘6-7 Eylül Olayları, Varlık Vergisi, 1915 Olayları, 30 küsur yıldır süren savaş, yolsuzluklar, kadına yönelik göz göre uygulanan şiddet, eğitim sorunu, faili meçhul cinayetler, darbeler, işkencede ya da gözaltında ölenler…’ gibi büyük travmalarımız, her şey, her kırılma bu eserde tutunacak bir dal bulabilir kendine. Sonuçta bu eserin çıkış noktası bu ülkede yaşanan adaletsizlik ve o adaletsizliğin neden olduğu derin yarılmalar ve insanlar arasında yarattığı büyük uçurum. Eserin adı ‘Zayi’ olarak düşünülmüş, çünkü yazarın kendi ifadeleriyle; ‘Kitabın adı ‘Zayi’ çünkü romanın kahramanlarının hepsi ülkenin ya da kendi bireysel tarihlerinin içinde kaybolmuş. Biri, birileri yolunu kaybettirmiş, şaşırtmış onları.’ Bu nedenle büyük bir savrulma, büyük bir kovulma hali var ve ortada dolaşan bir de büyük bir adaletsizlik hali duruyor…
Yazar, romanın sekiz kahramanından biri olan Selvi’nin susma nedenini açıklamak istercesine, ‘Susmak, susan için muhteşemdir. Kendi kendinize, kendi içinize konuşursunuz. Kendinizi anlamanız, çözmeniz, kendinize laf geçirmeniz gerekir’ diyor bir söyleşisinde. Ne kadar söylese az. Zira Selvi öyle bir susuyor ki susmak bile kederlenir… Bir eserde, bir kahramanın sürekli sustuğunu düşünün, ondan duymak istediğiniz ya da duyabileceklerinizin tamamının bir iç konuşma olarak akıp geçtiğini… İşte o zaman, o susmanın büyük bir kapanma olduğunu, onun bir ceza olduğunu, zehirli bir hesaplaşma olduğunu anlarsınız. Böyle bir susmadır romanın başkahramanı Selvi’nin susması… Orada anlıyorsunuz ki romanlarda kahramanların daima konuşması gerekmez. ‘Zayi’de bize anlatılması gerekeni anlatmanın bir yolunun da susmak olduğunu gösteriyor Sibel Oral. Bu yanıyla ‘Zayi’, bir umutsuzluğun romanı, çünkü o adaletsizliği anlatıyor…

 

http://www.aksam.com.tr/guncel/zayi-umutsuz-bir-roman/haber-99051

 

İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar

Kimdir?

1979. İstanbul. Ağırlıklı olarak kültür- sanat alanında gazetecilik yapıyor. Yayımlanmış üç kitabı var.

Sosyal Medya